نرخ روز و شب، کار در تعطیل و موارد اضطراری قانون کار را جداگانه بخوانید.
توضیح قانون به زبان ساده
«اضافهکاری» یعنی کار بیرون از ساعت عادی مقرر در قانون. قاعده معمول ماده ۷۰، حداکثر ۸ ساعت کار واقعی در روز و ۴۰ ساعت در هفته است؛ یک ساعت استراحت و غذا جزو این ساعتهای واقعی نیست. برای کارگر مسلمان در رمضان سقف عادی ۶ ساعت در روز یا ۳۰ ساعت در هفته است. بعضی مشاغل فصلی یا بخشهایی که وزیر تعیین میکند مقررات خاص دارند. طبق ماده ۷۱، اگر کارفرما به اضافهکاری نیاز داشته باشد، مجموع کار عادی و اضافهکاری نباید از ۱۲ ساعت در روز فراتر رود. قاعده بر موافقت کارگر است. در اضافهکاری روزانه، کارگر برای ساعت اضافه دستکم حقوق پایه همان ساعت به اضافه ۲۵ درصد آن را میگیرد؛ در ساعت شبانه، دستکم حقوق پایه همان ساعت به اضافه ۵۰ درصد. «ساعت شبانه» در تعریف ماده ۱ بین ساعت ۹ شب تا ۵ صبح است. ماده ۷۱ امکان مرخصی جایگزین به اندازه ساعتهای کار اضافه را نیز بیان میکند. کار در روز استراحت هفتگی یا تعطیل رسمی حکم جدا دارد: افزون بر حقوق همان روز، مبلغی معادل ۱۰۰ درصد حقوق پایه روزانه یا مرخصی جبرانی یکروزه برای روز کار. اگر کار در شرایط استثنایی و محدود ماده ۷۲ باشد، کارفرما میتواند بدون رضایت قبلی اضافهکاری بخواهد؛ در این صورت درصدها و جبران کار در روز تعطیل طبق همان ماده بالاتر است. برای مثال، اضافهکاری روز در شرایط ماده ۷۲ دستکم ۵۰ درصد افزون بر پایه همان ساعت، و شب دستکم ۷۵ درصد افزون بر پایه همان ساعت دارد. اگر کار در روز استراحت یا تعطیل رسمی در وضعیت استثنایی ماده ۷۲ باشد، علاوه بر حقوق همان روز مبلغی برابر با ۲۰۰ درصد حقوق پایه روزانه مقرر است؛ برای کار در تعطیل رسمی امکان دو روز استراحت جبرانی نیز در همان ماده آمده است. بازه ماه و روز و نوع شیفت را جدا بنویسید تا محاسبه درست باشد.
چه کسانی مشمول هستند
کارگران و کارفرمایان مشمول قانون کار؛ موارد استثنایی و فصلی را جدا بررسی کنید.
حقوق افراد
در حالت عادی حق موافقت یا مخالفت با اضافهکاری؛ دریافت مزد یا مرخصی جایگزین مطابق نوع ساعت و روز؛ حفظ محدودیت مجموع ۱۲ ساعت در روز جز استثناهای قانونی.
مراحل اقدام
برنامه شیفت و ساعت شروع و پایان را برای هر روز نگه دارید؛ ساعتهای عادی را از اضافهکاری جدا کنید؛ روز کاری عادی را از تعطیل رسمی و استراحت هفتگی جدا ثبت کنید؛ برای اختلاف، ساعتهای ثبتشده و فیش حقوق را همراه شکایت وزارت کار ببرید.
هشدارهای مهم
برای محاسبه درصد اضافهکاری، مبنا «حقوق پایه» است. حقوق شامل و حقوق پایه را یکسان فرض نکنید. شرایط اضطراری ماده ۷۲ و استثناهای بخش فصلی ماده ۷۳ باید جدا بررسی شوند.
نرخهای حداقلی در قانون کار
| وضعیت | جبران مقرر در مواد ۷۱ و ۷۲ |
|---|---|
| اضافهکاری روز در حالت عادی | حقوق پایه ساعت اضافه + دستکم ۲۵٪ |
| اضافهکاری شب در حالت عادی | حقوق پایه ساعت اضافه + دستکم ۵۰٪ |
| کار در روز تعطیل یا استراحت در حالت عادی | علاوه بر حقوق روز، ۱۰۰٪ حقوق پایه روزانه یا مرخصی جبرانی طبق قانون |
| اضافهکاری روز در موارد استثنایی ماده ۷۲ | حقوق پایه ساعت اضافه + دستکم ۵۰٪ |
| اضافهکاری شب در موارد استثنایی ماده ۷۲ | حقوق پایه ساعت اضافه + ۷۵٪ |
| روز استراحت یا تعطیل رسمی در وضعیت ماده ۷۲ | علاوه بر حقوق روز، ۲۰۰٪ حقوق پایه روزانه؛ برای تعطیل رسمی امکان دو روز استراحت جبرانی |
این جدول، فرمول عمومی قانون است؛ ساعت دقیق، استثناهای بخش کاری و قواعد روز تعطیل باید برای پرونده خود بررسی شود.
منبع جدول: وزارت کار عمان، قانون کار، مواد ۷۰ تا ۷۳
پرسشهای متداول
آیا کارفرما همیشه میتواند اضافهکاری اجباری بخواهد؟
نه. ماده ۷۱ اصل رضایت کارگر را بیان میکند. ماده ۷۲ فقط برای موارد استثناییِ مشخص، مانند جلوگیری از حادثه یا برخی کارهای شمارش پایان سال، اجازه تکلیف بدون رضایت را با شرایط خود داده است.
آیا ۲۵ درصد، کل مزد اضافهکاری است؟
خیر. در روز کاری عادی، مزد پایه همان ساعتِ اضافه بهعلاوه دستکم ۲۵ درصدِ آن ساعت است. برای شب، درصد افزوده دستکم ۵۰ درصد است.
اگر در روز تعطیل رسمی کار کنم چه میشود؟
ماده ۷۱ افزون بر حقوق همان روز، ۱۰۰ درصد حقوق پایه روزانه یا مرخصی جبرانی یکروزه را پیشبینی کرده است. موارد اضطراری ماده ۷۲ حکم جدا دارند.